Het einde nabij ??

DSC01448

Het einde nabij ??

acryl op doek, klei ondergrond, formaat 40*30 cm , jaar 2012

 

 

DINSDAG 8 JUNI 2010

Pensioencrisis in 2012, de analyse:

 
 Mensen willen het niet horen, maar de volgende crisis staat alweer voor de deur. In 2012 wordt een pensioencrisis voorspelt die zijn weerga niet kent. De AOW is met het oog op de vergrijzing niet het enige probleem. Ook het systeem van aanvullende pensioenen dat Nederland heeft, is onhoudbaar. 

Pensioenfondsen 
Steeds meer pensioenfondsen zitten op een te lage dekkingsgraad. De gemiddelde dekkingsgraad van de zeshonderd Nederlandse pensioenfondsen zakte eind Mei jl. voor het eerst in dertien maanden weer naar 100%. Als je onder de 100% zit, betekent dat eenvoudig dat je geld uitkeert dat je niet hebt. In die situatie dragen premiebetalende werknemers direct een (klein) deel van hun inleg af aan de gepensioneerden die al een uitkering genieten. 
Doordat de pensioenfondsen geld uitkeren dat zij niet hebben krijgt het kapitaalgedekte pensioenstelsel steeds meer trekken van het omslagstelsel zoals de AOW. Bij het omslagstelsel betalen de werkenden direct het pensioen van gepensioneerden. Alleen door uitkeringen en rechten te korten, kan deze onevenwichtigheid worden gerepareerd. 

Kern probleem en de effecten 
Na de Tweede Wereldoorlog is onvoldoende gekeken naar de effecten van internationaal op grote schaal belastingvrij collectief en individueel beleggen en sparen voor pensioen. Er waren veel te weinig beleggingsmogelijkheden voor al het geld dat opzij werd gezet. Gevolg: de pensioenbeleggingen dreven de (prijzen van) aandelenkoersen op. 

Als de enorme hoeveelheden van aandelen weer verkocht worden omdat de ‘babyboomers’ met pensioen gaan, dan is het aanbod van aandelen zo groot dat de prijs verder zal dalen. De pensioenpotjes (van pensioenfondsen) zullen als gevolg daarvan dus veel leger zijn, dan algemeen wordt aangenomen. 

Zorgkosten door vergrijzing 
Zoals gemeld zullen werkenden de AOW voor alle ouderen moeten opbrengen. Daarnaast dienen zij bij te dragen aan de stijgende zorgkosten. Dit leidt tot een sociale ramp. Tegelijkertijd wordt ook van de jongeren verwacht dat ze voldoende kinderen krijgen om de bevolking niet nog verder te laten krimpen. Dit is onmogelijk, want de jongeren moeten al zoveel betalen dat ze dan geen loon meer overhouden om de kosten van opgroeiende kinderen op te vangen. 

Landen met de euro 
Ander bijkomend probleem is dat de meeste andere Europese landen geen of nauwelijks een kapitaalgedekt aanvullend pensioensysteem kennen. Zij kennen alleen een omslagstelsel (gelijk aan onze AOW) waarin de werkendenDSC01448 de pensioenkosten van de oudere mensen betalen. In de meeste Europese landen zullen als gevolg van de vergrijzing veel meer ouderen dan jongeren zijn. De jongeren zullen dit niet langer kunnen bekostigen zodat de overheden bij moeten springen. Met als gevolg weer dat de staatsschuld in de Europese landen verder zullen toenemen en als gevolg daar weer van de inflatie. 

Omdat de meeste Europese landen dezelfde Euro munt hebben, hebben wij daar in Nederland ook hinder van. Om nog maar te zwijgen van de last die wij zouden kunnen krijgen van het failliet gaan van een Euroland als gevolg hiervan. Kijk maar hoeveel Griekenland ons nu al kost.” 

Verenigde Staten 
In de Verenigde Staten is de situatie niet anders. Daar beleggen mensen sinds 1980 via zogenoemde 401K-regelingen niet alleen massaal voor hun pensioen maar is het ook nog zo dat veel medische ingrepen alleen door de staat vergoed zullen worden als je ouder dan 65 bent. Als het even kan, stellen de mensen in de VS die vlak voor hun pensioen zitten, ingrepen dus uit tot na hun 65ste. Dit zal de overheid zo veel extra geld kosten dat het niet is uitgesloten dat Amerika de rente over zijn leningen niet meer kan betalen. Dit zal in 2012 het geval zijn. Dan zal in de VS evenals in Europa de top van de naoorlogse geboortegolf 65 worden. 

Of een Europees land of Amerika als eerste om zal vallen en vervolgens de rest mee zal slepen is lastig om te voorspellen, maar dat er een enorme crisis aan zit te komen, staat wel vast. 

Is een crisis nog af te wentelen? 
Nee, dat gaat niet meer lukken. Daarvoor is het te laat. De overheden (inclusief politiek) hebben de voorspelbare ‘babyboom’-problematiek altijd maar voor zich uit geschoven en niet tijdig maatregelen genomen op dit tijdig op te vangen. Voor de ‘babyboomers’ zal het een heel onaangename verrassing zijn, dat zij na hun 65-ste minder te besteden krijgen dan gedacht. Voor jongeren zal het even vervelend zijn – een crisis is natuurlijk niet leuk – maar daarna zal het beter worden, omdat op de ontstane puinhopen een nieuw stelsel kan worden opgebouwd. 

De vraag waarom je dit geluid zo weinig hoort, is onjuist. “Er zijn zo’n twintig boeken te noemen waarin delen van dit verhaal staan. Boeken als: ‘Der Crash kommt’ van Max Otte, ‘The second Great Depression’ van Warren Brussee en ‘Quand les autruches prendront leur retraite’ van Alain Madelin en Jacques Bichot. Ook besteden de Duitse kranten veel aandacht aan het onderwerp. 

In Nederland willen mensen het gewoonweg niet horen. Dit is het gevolg van de visie van de dominante generatie: ‘de babyboomers’. Zij gaan nog altijd uit van groei. In de jaren zestig kon dat ook nog, maar inmiddels niet meer. Europa heeft een geboortecijfer van 1,4. Economische groei op de middellange termijn is dan een illusie.” 

Bovendien werd onlangs nog door de Nederlandsche Bank (DNB) becijfert dat de pensioencrisis voor de komende jaren voor een extra economische krimp zal zorgen. Dat komt doordat bedrijven vele miljarden euro’s kwijt zullen zijn om bij te betalen aan hun pensioenfondsen. 

Bronnen: FD, Z24 & Dft 

Lees verder het vervolg .. 
– – De vervolganalyse … 

Lees ook
– Nog grotere zeepbel in de maak als die tijdens de kredietcrisis 
– Overheid verkoopt de ultieme woekerpolis 
– AOW en de afschaffing van de partnertoeslag 
– Pensioencijfers 2010 

Disclaimer 
De informatie die op deze website wordt gepubliceerd, is op geen enkele wijze bedoeld als advies, aanbeveling of waardeoordeel en dient niet als zodanig te worden opgevat. 
De inhoud van de door Safility BV gepubliceerde en samengestelde pagina’s is ontleend aan betrouwbaar geachte bronnen. Voor de juistheid en volledigheid van de genoemde feiten, meningen, verwachtingen en uitkomsten staat Safility BV niet in.

 

Omgeving

Werkenden, gepensioneerden, beleggingscomités en besturen van de Nederlandse pensioenfondsen moeten zich realiseren dat de omgeving waarin pensioenfondsen opereren aan het veranderen is. De Nederlandse pensioenfondsen komen uit een tijdperk waarin de economische groei hoog tot zeer hoog was. Hetzelfde gold voor rendementen op beleggingen. Daarnaast stroomden er elk jaar weer meer mensen de arbeidsmarkt op dan dat er weggingen met pensioen. Tot slot was de inflatie decennialang bijzonder laag.

De huidige crisis zorgt voor permanente schade aan economische motoren. Een groot deel van de hoge economische groei in de jaren en decennia van vóór de crisis, is niet ontstaan door bloed, zweet en tranen maar doordat velen grote sommen geld leenden en uitgaven. Nu de schulden te zwaar zijn geworden moeten ze afgelost worden voordat de economieën verder kunnen.

Aflossen van schulden is uiteraard exact het tegenovergestelde van schulden aangaan en drukt dus de economische groei omlaag. Aangezien de schulden zeer hoog zijn en de consument zijn inkomen nauwelijks ziet stijgen, zal dat proces jarenlang duren.

Risico weer terug 

Hoge economische groei zorgde in de jaren voor de crisis enerzijds voor almaar stijgende winsten bij bedrijven en anderzijds tot een euforische stemming op de beurzen. Risico was bijna een relikwie geworden. Inmiddels is risico weer helemaal terug bij beleggers en op de financiële markten.

Net zoals de pendulum voor de crisis te ver naar de kant van ‘geen risico’ gekomen was, zal die nu enige tijd te veel naar de kant van ‘groot risico’ uitslaan, wat slecht nieuws is voor toekomstige rendementen op de beurzen. Zeker omdat tegelijkertijd de structureel lage economische groei de bedrijfswinsten omlaag drukt.

Alsof dit allemaal niet erg genoeg is voor de Nederlandse pensioenfondsen, is de vergrijzing ook begonnen. Volgens het CBS vergrijst Nederland sinds 2011 in versneld tempo. Voor pensioenfondsen betekent dit iets waar ze niet aan gewend zijn: er verlaten meer mensen de arbeidsmarkt dan dat er op komen.

Inflatie 

Het gevolg is enerzijds dat er meer geld uitgekeerd moet worden, en anderzijds dat er minder geld binnenkomt van werkenden dan wat er uitgekeerd wordt aan pensioenen. Kortom, er stroomt geld weg bij de pensioenfondsen. Dat is geen tijdelijk maar een structureel fenomeen.

Als klap op de vuurpijl dreigt de inflatie dit decennium structureel te stijgen en aanzienlijk hoger te liggen dan we allemaal, pensioenfondsen incluis, gewend zijn geraakt sinds de jaren tachtig. Vorig jaar heb ik in mijn boek Het inflatiespook uitvoerig de bronnen van die toekomstige hoge inflatie beschreven.

Indexatie verlenen aan deelnemers was voor de Nederlandse pensioenfondsen een koud kunstje, met een jaarlijkse inflatie van gemiddeld 2 procent, zeer hoge rendementen en het feit dat er meer geld de kassen van pensioenfondsen binnenkwam dan dat er uit ging. Vanaf nu wordt dat zo goed als onmogelijk.

Omlaag

Huidige en toekomstige gepensioneerden moeten erop rekenen dat de hoogte van hun pensioen omlaag zal gaan, maar ook dat de premies om dat lagere pensioen überhaupt mogelijk te maken, zullen moeten stijgen de komende jaren. Pensioenfondsen kunnen het leed verzachten door in te spelen op toekomstige ontwikkelingen.

Cruciaal daarvoor is dat besturen en beleggingscomités zich voortdurend laten voorlichten over economische ontwikkelingen om zo in staat te zijn de grote gevolgen van de huidige crises op de financiële markten en economieën op de middellange en lange termijn in kaart te brengen en dus daarop te anticiperen.

 

 

Edin Mujagic is monetair econoom aan de universiteit van Tilburg